اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با اشاره به اعتراضات مسالمتآمیز در فرانسه، بر لزوم احترام به حقوق بشر و دوری از سرکوب خشونت‌آمیز تأکید کرد. تضاد در معیارهای کشورهای اروپایی در مواجهه با حقوق بشر، اعتبار نظام‌های نظارتی بین‌المللی را به شدت خدشه‌دار کرده است.
او در پیامی در شبکه ایکس، برخورد خشن نیروهای امنیتی فرانسه با دانشآموزان معترض را به شدت انتقاد کرد و رویکرد دوگانه دولت فرانسه را به چالش کشید. بقائی در این پیام به مواضع پاریس در ژانویه ۲۰۲۶ اشاره کرد؛ زمانی که فرانسه در مورد ایران، بر ضرورت احترام به تجمعات مسالمتآمیز و نبود ترس از مجازات تأکید داشت.
رویکرد فرانسه در ژانویه ۲۰۲۶
در آن دوران، مقامات فرانسوی اصرار داشتند که دولت باید در برابر تجمع‌کنندگان خویشتنداری کند. آن‌ها حتی وقتی می‌دانستند در خارج از مرزهای ایران ترغیب به شورش و خشونت جریان دارد، باز هم از «قیام مسالمتآمیز» سخن می‌گفتند.
در آن مقطع گزارش‌هایی از حملات مسلحانه به مراکز انتظامی در ایران منتشر شد، اما پاریس این وقایع را با استانداردهای متفاوتی تفسیر کرد.
تفاوت معیارها در مواجهه با خشونت شهری
امروز اما تصویر دیگری در فرانسه دیده می‌شود؛ اعتراضات دانشآموزان در این کشور اکنون در قالب «خشونت شهری» تعریف شده است.
مشکل، اعتراض نیست؛ مشکل، دوگانه‌شدن معیارها است. حقوق بشر و حق اعتراض اگر اصل‌اند، نباید با جغرافیای معترض تغییر کنند.
وزیر کشور فرانسه حالا موضع متفاوتی گرفته و با خویشتنداری مخالف است. او مداخله سریع و قاطع نیروهای امنیتی و استفاده از زور را برای برقراری نظم ضروری می‌داند.
از دید دولت فرانسه، جریانهای چپ افراطی و دستکاری‌های سیاسی عامل این ناآرامی‌ها هستند. همین تضاد در تفسیر رفتارها، واکنش‌های دیپلماتیک را در پی داشت و باعث شد سفیر فرانسه به دلیل سرکوب دانشآموزان به وزارت خارجه احضار شود.
هر دولتی وظیفه دارد امنیت و نظم عمومی را برقرار کند و هیچ توجیهی برای خشونت علیه پلیس یا تخریب اموال عمومی وجود ندارد. اما تناقض اصلی اینجاست: چرا یک رفتار مشابه در ایران و فرانسه، دو تفسیر کاملاً متفاوت پیدا میکند؟
حقوق بشر تنها زمانی معنا دارد که استانداردهایش ثابت باشد. وقتی معیارها بر اساس جغرافیا تغییر می‌کنند، حقوق بشر از یک اصل جهانی به ابزاری سیاسی تبدیل می‌شود.
این وضعیت گویای آن است که منافع سیاسی اغلب بر استانداردهای حقوق بشری بین‌المللی سایه می‌اندازد. اعتبار ادعاهای فرانسه زمانی زیر سوال می‌رود که در مورد ایران از خویشتنداری میگوید، اما در داخل کشورش برای سرکوب دانشآموزان از زور استفاده میکند. چنین تناقضی، مفهوم جهانی بودن حقوق بشر را به چالش می‌کشد.
آنچه باید بدانید
انتقاد اصلی وزارت خارجه ایران از فرانسه چه بود؟
تمرکز انتقادات بر استانداردهای دوگانه فرانسه بود؛ کشوری که در مورد ایران از تجمع مسالمتآمیز و خویشتنداری میگوید، اما در خانه خود از زور و سرکوب استفاده میکند.
فرانسه در ژانویه ۲۰۲۶ چه موضعی در قبال ایران داشت؟
در آن تاریخ، فرانسه بر ضرورت احترام به تجمعات مسالمتآمیز و لزوم خویشتنداری دولت در برابر معترضان تأکید کرده بود.
دولت فرانسه اعتراضات فعلی دانشآموزان را چگونه توصیف کرده است؟
دولت فرانسه این اعتراضات را «خشونت شهری» خوانده و آن را نتیجه دستکاری‌های سیاسی و نقش جریانهای چپ افراطی می‌داند.
